Przejdź do zawartości strony

Rozmiar czcionki:

Kontrast:

Konsultacje prowadzone w ramach projektu Horyzontalnego Rozkładu Jazdy (HRJ) mają pomóc wypracować rekomendacje wdrażania otwarcia rynku przewozów. Ich efektem powinno być też wskazanie narzędzi dla strony publicznej, które umożliwią ukształtowanie warunków rynkowych otwartych na konkurencję, sprzyjających wzrostowi przewozów, a zarazem zapewniających ochronę interesów pasażerów oraz stabilność funkcjonowania rynku. 

Otwarcie rynku kolejowego nie powinno być celem samym w sobie, lecz narzędziem poprawy oferty dla pasażerów i funkcjonowania systemu kolejowego. Samo uruchamianie przetargów lub wydawanie decyzji o otwartym dostępie do torów nie zapewni z dnia na dzień wejścia na rynek nowych przewoźników. Decydujące znaczenie ma ukształtowanie warunków dla rynku oraz ich stabilność i przewidywalność, za co odpowiada państwo w zakresie przewozów dotowanych jak i komercyjnych.  

Duże zainteresowanie konsultacjami 

W przeprowadzonych na przełomie 2024 i 2025 roku konsultacjach wzięły udział 23 podmioty krajowe i zagraniczne. Z 15 z nich przeprowadzono pogłębione wywiady w postaci ankiet i spotkań. Celem było poznanie perspektywy potencjalnych uczestników rynku, w szczególności w zakresie oczekiwanych zasad jego przyszłego funkcjonowania. Dlatego konsultacje dotyczyły planowanych przewozów dotowanych, które będą wykonywane na zlecenie ministra właściwego ds. transportu i przewozów komercyjnych, czyli finansowanych wyłącznie z wpływów z biletów.    

Polskie koleje – dziś  

Obecnie pociągi dalekobieżne w Polsce są niemal w pełni obsługiwane przez PKP Intercity. To około pół tysiąca pociągów na dobę. Większość z nich jest finansowana z budżetu państwa (kategorie Intercity i TLK). Tylko kilkadziesiąt połączeń tej spółki to pociągi komercyjne, finansowane z wpływów z biletów (Ekspresy Intercity i Ekspresy Intercity Premium). Jedynie kilka pociągów w ciągu doby to niedawno uruchomione komercyjne połączenia prywatnych przewoźników – Leo Express i RegioJet. 

 Polski rynek ma potencjał 

W konsultacjach 10 przewoźników zadeklarowało zainteresowanie realizacją połączeń finansowanychze środków publicznych, a 7 podmiotów uruchamianiem przewozów komercyjnych na własny rachunek. To jeden z najważniejszych wniosków z konsultacji: polski rynek budzi zainteresowanie. Nie oznacza to jednak, że deklaracje automatycznie przełożą się na pojawienie się wielu nowych pociągów różnych operatorów.  

Konkurencja to nie tylko korzyści, ale także wyzwania jakimi trzeba zarządzić. Przykład przewoźnika RegioJet, który niedawno zakończył komercyjne przewozy pasażerskie na trasach wewnątrzkrajowych pokazuje, że trwała obecność wymaga zarówno odpowiednich możliwości po stronie przedsiębiorstwa, jak i sprzyjających warunków rynkowych. Jest to szczególnie istotne w przypadku przewozów służby publicznej, gdzie kluczowe znaczenie ma ciągłość oferty.  

Dlatego po stronie państwa ważne będzie stworzenie warunków dla stabilnego i organicznego rozwoju nowych podmiotów. Przykłady dużych inwestycji przewoźników dysponujących znacznym kapitałem, takich jak Italo działający we Włoszech czy Iryo prowadzący przewozy w Hiszpanii, dotyczą przede wszystkim sieci dużych prędkości, co ma znaczenie również w kontekście planowanego otwarcia polskich szybkich kolei. 

Stabilność i przewidywalność  

Jednym z istotnych tematów konsultacji była stabilność rozwoju rynku. Przewoźnicy postulowali, aby organizator przygotował harmonogram planowanych przetargów, wskazujący terminy kolejnych postępowań i ich parametry: zakres geograficzny, wolumen pracy eksploatacyjnej i czas trwania kontraktów. Rynek oczekuje, że przetargi będą ogłaszane stopniowo i na zróżnicowane okresy, co pozwoli utrzymać ciągłą mobilizację przewoźników. Przewidywalność jest ważna także dla przewozów komercyjnych. Przewoźnicy zwracali uwagę, że ich rozwój zależy od możliwości uzyskania dostępu do infrastruktury, a decyzje o otwartym dostępie są wydawane na ograniczony czas — maksymalnie 5 lat. Innym wskazywanym problemem była przewlekła procedura jej uzyskania. 

Brak danych o przewozach 

Jako istotną barierę wejścia na rynek wskazano brak wiedzy na temat historycznych danych przewozowych. Daje to przewagę tzw. przewoźnikom zasiedziałym. Dla nowych podmiotów tworzy istotny problem w kalkulacji oferty w przetargu, szczególnie jeśli umowa będzie przewidywała wzięcie ryzyka związanego z przychodami z biletów. 

Dostęp do taboru

Przewoźnicy zwracali uwagę, że dostęp do taboru może przesądzić o przewadze konkurencyjnej w przyszłych przetargach. Ich zdaniem pojazdy kupowane z udziałem środków UE — na przykład 300 wagonów i lokomotyw dofinansowanych z KPO kwotą ponad 2 mld zł — powinny być udostępniane na równych zasadach.  

Czy współpraca w ramach służby publicznej i ruchu komercyjnego jest możliwa? 

Pozytywnie odniesiono się do możliwości zastosowania hybrydowych rozwiązań, łączących cechy połączeń komercyjnych i dotowanych. Mogłoby to dotyczyć połączeń, które na pewnych odcinkach funkcjonowałyby komercyjnie, a na pozostałych miałyby wsparcie budżetowe. Sporo podmiotów pozytywnie oceniło propozycję tzw. postojów synergicznych. W przypadku wzrostu liczby połączeń komercyjnych rozwiązanie to zakładało możliwość dofinansowania postojów na określonych stacjach.

– Aby podtrzymać wysokie tempo wzrostu przewozów potrzebny jest dalszy rozwój połączeń kolejowych. Przykłady czeskie, niemieckie czy szwedzkie pokazują, że w segmencie przewozów dotowanych efektem otwarcia rynku są spadki jednostkowych dopłat do przewozów nawet o 20-30 proc. Oznacza to, że za tę samą sumę pieniędzy w rozkładzie jazdy może być więcej pociągów, można kupić nowoczesny tabor albo zapewnić więcej miejsc w składach. Jest to szczególnie istotne, bo dzisiaj często nie można kupić biletów na miejsce siedzące z krótkim wyprzedzeniem – mówi Piotr Rachwalski, członek zarządu Centralnego Portu Komunikacyjnego, spółki zarządzającej projektem Port Polska i będącej liderem projektu Horyzontalny Rozkład Jazdy. 

Projekt HRJ odpowiada na te trendy poprzez systematyczną rozbudowę oferty przewozowej w całym kraju. Wyznacza kierunki rozwoju oferty dalekobieżnej oraz jej koordynacji na poziomie krajowym i wojewódzkim. W  czerwcu zostanie opublikowana jego aktualizacja dla roku 2035, oparta m.in. na wynikach konsultacji społecznych oraz spotkań z organizatorami przewozów kolejowych na poziomie województw i aglomeracji. Rok 2035 przyjęto jako cezurę ze względu na planowane uruchomienie pełnej linii kolei dużych prędkości „Y”. 

Eksperci Portu Polska uczestniczą w pracach Ministerstwa Infrastruktury i Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) nad przygotowaniem nowego planu transportowego na okres 2030–2034, tak aby część założeń HRJ mogła zostać wdrożona wcześniej. Plan transportowy będzie podstawą do ogłaszania przetargów na kolejowe połączenia międzywojewódzkie i międzynarodowe. Ponadto Ministerstwo Infrastruktury za pośrednictwem CUPT przy współpracy Portu Polska przeprowadzi wstępne konsultacje rynkowe zgodne z ustawą Prawo zamówień publicznych, które będą dotyczyły konkurencyjnego wyboru operatorów do realizacji międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozów pasażerskich w okresie 2030-2034. Wsparcie Portu Polska dla CUPT jest realizowane w formule projektowej i obejmuje nie tylko rozkład jazdy, lecz także działania związane m.in. z integracją taryfowo-rozkładową przewozów oraz wdrożeniem pociągów AeroExpress.

Ponadto Port Polska wspólnie z Polskimi Liniami Kolejowymi realizuje projekt Zintegrowanej Sieci Kolejowej (ZSK), który określi docelową sieć w Polsce, w tym inwestycje przewidziane do uruchomienia po 2035 roku. Koncepcja ZSK zostanie opublikowana w czerwcu tego roku. 

Więcej o konsultacjach z potencjalnymi przewoźnikami: hrj.gov.pl/konsultacje  

Prezentację o konsultacjach HRJ z przewoźnikami i operatorami można zobaczyć tutaj: 

Konsultacje HRJ z potencjalnymi  przewoźnikami i operatorami – podsumowanie 

Raport z konsultacji jest dostępny pod tym linkiem: 

Raport z konsultacji HRJ z potencjalnymi przewoźnikami i operatorami 

Spotkanie inicjujące realizację wspólnych projektów Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) i spółki Centralny Port Komunikacyjny odbyło się dzisiaj. Zawarte między dwoma podmiotami porozumienie przewiduje łącznie 15 projektów w ramach wsparcia Ministerstwa Infrastruktury w procesie liberalizacji przewozów dalekobieżnych.

W grudniu 2030 r. zakończy się obowiązująca wieloletnia umowa Ministerstwa Infrastruktury z kolejowym przewoźnikiem PKP Intercity, który obsługuje dziś większość połączeń dalekobieżnych w Polsce. Z tego powodu, zgodnie z obowiązującymi w Unii Europejskiej regulacjami, wprowadzonymi w ramach tzw. IV pakietu kolejowego, do konkurencyjnych przetargów na wykonywanie połączeń pasażerskich będą mogli stanąć – oprócz PKP Intercity – inni przewoźnicy krajowi i zagraniczni.

– Cieszę się, że przy pomocy naszego doświadczonego zespołu aktywnie uczestniczymy w procesie otwarcia rynku przewozów dalekobieżnych. Korzystamy przy tym z naszych narzędzi analitycznych, które doskonale sprawdziły się już m.in. w pracach nad Horyzontalnym Rozkładem Jazdy (HRJ). Jednym z celów jest zaplanowanie ruchu na projektowanej i budowanej linii „Y” łączącej Warszawę, Łódź Wrocław i Poznań, w tym połączeń AeroExpress między stolicą, nowym lotniskiem a Łodzią. Chcemy jak najlepiej wykorzystać przepustowość nowej infrastruktury, żeby odpowiednio obsłużyć lotnisko i nową sieć kolejową – mówi Piotr Rachwalski, członek zarządu ds. kolei w spółce Centralny Port Komunikacyjny.


– Zadania powierzone CUPT przez Ministerstwo Infrastruktury, wsparcia ministerstwa w procesie liberalizacji rynku przewozów dalekobieżnych realizowane są ze szczególnym zaangażowaniem naszych ekspertów. Liberalizacji nie traktujemy jako celu ale narzędzia do rozwoju transportu kolejowego, lepszej oferty dla podróżnych i dbałości o racjonalne wydatkowane środków unijnych. W ramach naszej współpracy z Portem Polska na rzecz Ministerstwa Infrastruktury będziemy m.in kontynuować rozpoczęte działania. Dzisiejsze wydarzenie jest formalnym rozpoczęciem wspólnych prac ale rzeczywista współpraca trwa i nasi pracownicy razem realizują wiele kluczowych zadań  – mówi Joanna Lech, dyrektor CUPT.

Współpraca dotyczy kwestii formalnych (związanych m.in. z przetargami) i merytorycznych (np. dotyczących połączeń, taboru, rozkładu i oferty przewozowej). Jednym z istotnych elementów prac będą integracja taryfowo-rozkładowa różnych przewoźników na szczeblu krajowym i regionalnym. Decyzją Ministerstwa Infrastruktury docelowo organizacją przewozów dalekobieżnych w Polsce zajmie się nowy organizator: Krajowy Zarząd Transportu.


We wspólnych projektach eksperci będą wykorzystywali szereg narzędzi Portu Polska takich jak Kolejowy Model Mikrosymulacyjny (KMM) i Pasażerski Model Transportowy (PMT), które uzupełnią portfolio narzędzi używanych przez CUPT. To właśnie zespół ds. modelowania i prognozowania ruchu Port Polska w ramach PMT z dokładnością 1 proc. przewidział liczbę pasażerów, którzy podróżowali pociągami w Polsce w 2025 r. Z prognozy wynikało, że będą to 434 mln, a wynik rzeczywisty za ubiegły rok to 439 mln pasażerów.

Spółka Centralny Port Komunikacyjny, CUPT i PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. współtworzą Horyzontalny Rozkład Jazdy (HRJ). Umożliwi on wprowadzenie ogólnopolskich i regionalnych połączeń pasażerskich opartych na stałych liniach komunikacyjnych tworzących cykliczny, przejrzysty i zapewniający wygodne przesiadki rozkład jazdy.

Integralnym elementem projektu Horyzontalnego Rozkładu Jazdy jest szeroki proces konsultacyjny, który obejmuje cztery ścieżki – konsultacje publiczne, konsultacje z partnerami zagranicznymi w zakresie połączeń międzynarodowych, konsultacje z potencjalnymi przewoźnikami kolejowymi (zarówno operatorami umów PSC, jak i podmiotami zainteresowanymi realizacją przewozów komercyjnych) oraz konsultacje z organizatorami publicznego transportu zbiorowego. W ostatniej spośród wyżej wymienionych ścieżek uczestniczą wszystkie samorządy wojewódzkie w Polsce, a także Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie i Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia. Są to kluczowi organizatorzy przewozów kolejowych o charakterze użyteczności publicznej w Polsce obok ministra właściwego ds. transportu.

W czwartym kwartale 2025 roku dobiegł końca pierwszy etap konsultacji z organizatorami. Trwał on blisko pół roku. Pierwsze spotkanie odbyło się 15 kwietnia 2025 roku, natomiast do ostatniego doszło w dniach 1-2 października. Należy tu podkreślić, że spotkania były tylko elementem procesu, który można określić jako pracę w trybie ciągłym. Wzięło w nich udział łącznie 157 ekspertów, reprezentujących z jednej strony Ministerstwo Infrastruktury, Centralny Port Komunikacyjny, PKP Polskie Linie Kolejowe i Centrum Unijnych Projektów Transportowych, a z drugiej strony przedstawicieli samorządowych organizatorów pasażerskich przewozów kolejowych.


Dyskusje z partnerami samorządowymi służyły nie tylko identyfikacji ich oczekiwań i potrzeb, związanych z założeniami dalekobieżnej oferty przewozowej w HRJ, ale również planów związanych z regionalnym transportem kolejowym w poszczególnych województwach, aglomeracji warszawskiej i Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Wszystkie warsztaty były podzielone na dwie części. Pierwsza obejmowała dyskusje nad dalekobieżną ofertą przewozową, natomiast druga dotyczyła jej koordynacji z ofertami przewozowymi innych organizatorów. Podjęto także zagadnienia związane z organizacją linii dowozowych w celu zapewnienia dostępu do dalekobieżnych połączeń kolejowych z każdego powiatu z maksymalnie jedną przesiadką oraz uruchomieniem linii komunikacyjnych łączących funkcje połączeń międzywojewódzkich i regionalnych.

Umożliwiło to sformułowanie szeregu wniosków, związanych zarówno z koordynacją poszczególnych segmentów ruchu pasażerskiego, jak i potrzebami inwestycyjnymi na polskiej sieci kolejowej. Zostaną one uwzględnione w rewizji oferty dalekobieżnej oraz pozwolą na przygotowanie założeń dla ruchu regionalnego. To ważny krok w kierunku wypracowania spójnego rozkładu jazdy na odcinkach sieci, na których mają kursować pociągi różnych organizatorów. Umożliwi to ustabilizowanie oferty przewozowej w perspektywie długoterminowej. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy rośnie zarówno ruch dalekobieżny, jak i regionalny, a na wielu liniach kolejowych występują problemy z przepustowością.

W kolejnych etapach procesu konsultacyjnego planowane jest kontynuowanie współpracy z wyżej wymienionymi organizatorami przewozów kolejowych w celu utrzymania w aktualności opracowanych założeń ofert przewozowych i ich koordynacji w ramach HRJ. W rezultacie wypracowana zostanie rewizja proponowanego układu linii komunikacyjnych, która zostanie zaprezentowana opinii publicznej w pierwszym kwartale 2026 roku. Docelowym efektem współpracy z partnerami samorządowymi w ramach projektu HRJ ma być wypracowanie spójnego systemu kolejowych przewozów pasażerskich w Polsce w oparciu o długoterminowe planowanie oferty przewozowej i rozkładu jazdy.

Szczegóły wydarzenia:

 

Polska na progu otwarcia rynku

W panelu wezmą udział zarówno przedstawiciele instytucji publicznych odpowiedzialnych za kształtowanie rynku, jak i operatorzy oraz eksperci międzynarodowi, którzy mają doświadczenie w funkcjonowaniu na zliberalizowanych rynkach.

Panel zostanie podzielony na dwie części:

Część I: Instytucje i rynek – przygotowanie Polski do liberalizacji

W tej części wystąpią reprezentanci kluczowych instytucji zaangażowanych w proces otwarcia rynku tj. Centralnego Portu Komunikacyjnego, Centrum Unijnych Projektów Transportowych, Ministerstwa Infrastruktury, Urzędu Transportu Kolejowego oraz PKP Polskich Linii Kolejowych.

 

Moderatorem debaty będzie dr Jakub Majewski – prezes Fundacji ProKolej, adiunkt na Uniwersytecie Warszawskim.

Część II: Głos z Europy – doświadczenia z liberalizacji

Druga część panelu skupi się na zagranicznych doświadczeniach związanych z otwieraniem rynku i rozwojem konkurencji, w tym m.in. na przykładach z Czech, Hiszpanii i Włoch i oraz najlepszym praktykom, które z nich płyną:

 

Moderatorem debaty będzie Konrad Majszyk – Ekspert ds. komunikacji i mediów w Centralnym Porcie Komunikacyjnym

Dlaczego warto?

Panel w Gdańsku będzie miejscem:

 

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych przyszłością kolei w Polsce. Panel stanowi doskonałą okazję do wymiany opinii i nawiązania kontaktów z przedstawicielami instytucji i rynku.

Konsultacje rozpoczęły się w kwietniu wizytą Zespołu w Szczecinie (16 kwietnia). W kolejnych tygodniach odbyły się spotkania w Zielonej Górze (9 maja), Łodzi (22 maja), Olsztynie (9 czerwca), Rzeszowie (18 czerwca), Lublinie (24 czerwca), Poznaniu (2-3 lipca), Krakowie (14 lipca), Toruniu (24 lipca) i Katowicach (4-5 sierpnia). Zakończenie konsultacji w pozostałych województwach planowane jest do początku października 2025 r.

Z ramienia Zespołu HRJ w konsultacjach biorą udział przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury, Centralnego Portu Komunikacyjnego, Centrum Unijnych Projektów Transportowych oraz PKP Polskich Linii Kolejowych – instytucji mających wpływ na organizowanie i funkcjonowanie połączeń dalekobieżnych w Polsce. Zapewnia to spójność prowadzonych działań.

Każde ze spotkań jest realizowane w formule warsztatowej. Konsultacje podzielone są na dwie główne części:

1) Przedstawienie i omówienie uwag organizatorów względem oferty dalekobieżnej.

2) Omówienie planowanej przez organizatorów oferty przewozowej pod kątem jej koordynacji z ruchem dalekobieżnym.

W ten sposób w ramach HRJ dąży się do wytworzenia spójnego systemu kolei pasażerskiej w Polsce poprzez długoterminowe planowanie oferty i rozkładu jazdy. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, kiedy zakładane jest zwiększenie liczby pociągów dalekobieżnych i regionalnych na poszczególnych liniach, a występują ograniczenia infrastrukturalne.

W trakcie dyskusji o połączeniach dalekobieżnych Zespół szczegółowo prezentuje założenia dla każdej z linii komunikacyjnych przebiegających przez obszar danego województwa, a przedstawiciele organizatora mają możliwości wskazania proponowanych zmian, np. dotyczących układu linii komunikacyjnych, schematu postojów bądź częstotliwości planowanych połączeń.

W części na temat oferty regionalnej (a w województwach mazowieckim i śląskim także aglomeracyjnej) omawiane są założenia ofertowe otrzymane wcześniej od każdego z organizatorów: 16 wojewódzkich, ale także Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie i Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. W trakcie tej części omawiany jest nie tylko układ połączeń, częstotliwość czy możliwość ewentualnych skomunikowani, ale także kwestie ewentualnej integracji z innymi środkami transportu, obsługa ruchu sezonowego (turystycznego) bądź inne, dopiero rozważane w dłuższej perspektywie reaktywacje infrastruktury kolejowej.

Konsultacje, które Zespół HRJ prowadzi z organizatorami regionalnymi i aglomeracyjnymi, to jeden z czterech etapów konsultacji Horyzontalnego Rozkładu Jazdy obok konsultacji społecznych, konsultacji z potencjalnymi przewoźnikami oraz konsultacji z krajami sąsiedzkimi.

Efektem wszystkich przeprowadzonych działań będzie rewizja układu linii komunikacyjnych, która zostanie zakończona i zaprezentowana opinii publicznej w czwartym kwartale br. Docelowo, owocem prac planistów będzie wypracowanie stabilnych założeń w zakresie rozkładu jazdy pociągów na lata 2031-2035, które przełożą się na dostosowaną do możliwości infrastrukturalnych i spójną sieć dalekobieżną oraz regionalną.

 

Przedmiotem konsultacji był schemat linii komunikacyjnych wraz z ich częstotliwościami oraz założenia dotyczące postojów pociągów dla rozkładu jazdy 2034/2035 („horyzont 2035”). Ten rozkład obejmuje okres, dla którego zamierzenia inwestycji w linie kolejowe są już przyjęte a w wielu przypadkach – realizowane.   

– Jesteśmy bardzo zadowoleni z tak szerokiego odzewu ze strony społeczeństwa. Otrzymane uwagi są dla nas niezwykle cenne i pomogą w dalszym opracowywaniu projektu HRJ. Dziękujemy wszystkim obywatelom oraz organizacjom społecznym i branżowym, a także jednostkom samorządu terytorialnego, które tą drogą wyraziły swoją opinię – powiedział Piotr Rachwalski, członek zarządu CPK.

Zebrany materiał zostanie przeanalizowany przez zespół HRJ, a wnioski z niego płynące podsumowane w raporcie, który zostanie udostępniony na stronie internetowej projektu. Jego publikacja planowana jest w pierwszym kwartale przyszłego roku, po zakończeniu pozostałych ścieżek konsultacyjnych: z potencjalnymi przewoźnikami kolejowymi, organizatorami transportu oraz ministerstwami transportu krajów, do których planowane są połączenia dalekobieżne.  

Na podstawie wniosków ze wszystkich ścieżek konsultacyjnych powstanie kolejna wersja HRJ na rozkład 2034/2035 oraz pozostałe kluczowe horyzonty w okresie 2031-2040. Opracowany w ten sposób materiał będzie stanowił podstawę do stworzenia krajowego planu transportowego Ministerstwa Infrastruktury obowiązującego po roku 2030. Jego przyjęcie będzie poprzedzone kolejną turą konsultacji społecznych. 

Efektem wdrożenia HRJ ma być uzyskanie stabilnej i atrakcyjnej oferty przewozów kolejowych w całej Polsce. HRJ stworzy spójny i czytelny dla podróżnych system zapewniający cykliczność rozkładu jazdy, przewidywalność podróży i łatwe przesiadki. Przyjęte rozwiązania będą stabilne na przestrzeni lat, co znacząco ułatwi planowanie podróży w skali całego kraju oraz za granicę. 

Projekt HRJ realizowany jest wspólnie przez Ministerstwo Infrastruktury (odpowiedzialne m.in. za segment przewozów dotowanych oraz ramy funkcjonowania rynku kolejowego w Polsce), PKP PLK, zarządcę infrastruktury kolejowej w Polsce (odpowiedzialnego za zaplanowanie inwestycji na sieci kolejowej w najbliższych 10 latach celem dostosowania prędkości i przepustowości do potrzeb realizacji HRJ oraz umowy ramowe z przewoźnikami), CPK (odpowiedzialny za koordynację prac merytorycznych nad HRJ oraz budowę nowych linii dużych prędkości w Polsce), CUPT (odpowiedzialne za wsparcie merytoryczne projektu) przy współpracy z UTK (dbającym o to, aby proces przygotowania HRJ nie dyskryminował żadnego zainteresowanego podmiotu).  

 

HRJ to nowoczesne narzędzie do planowania rozkładu jazdy pociągów na terenie całej Polski, mające na celu wskazanie docelowej sieci połączeń organizowanych przez państwo. Projekt zakłada skoordynowanie połączeń międzywojewódzkich i międzynarodowych z uwzględnieniem zarówno przewozów publicznych, jak i komercyjnych.

– Zgodnie z zapowiedziami uruchamiamy szerokie konsultacje HRJ. Do tej pory oferta połączeń dalekobieżnych nie była tak szeroko konsultowana ze społeczeństwem i branżą – Mówi Maciej Lasek, pełnomocnik rządu ds. CPK

W ramach HRJ każdy powiat w Polsce zostanie włączony w sieć połączeń dalekobieżnych bezpośrednio, lub poprzez skoordynowane z nimi pociągi regionalne lub autobusy. Taka koncepcja organizacji połączeń pozwoli skomunikować ze sobą miasta powiatowe w Polsce. Znacząco ułatwi to nie tylko podróże w skali całego kraju, ale także usprawni komunikację w skali regionalnej. HRJ stworzy spójny, i czytelny dla podróżnego, system zapewniający cykliczność rozkładu jazdy, przewidywalność podróży i łatwe przesiadki. Przyjęte rozwiązania powinny być stabilne na przestrzeni lat. 

– Będziemy dążyć do tego, aby rozkład jazdy pociągów dalekobieżnych w Polsce stanowił atrakcyjną i stabilną ofertę dla pasażerów. W związku z tym, że HRJ opiera się na stałych liniach komunikacyjnych, analogicznie jak w komunikacji miejskiej, jest on modułowy i – w zależności od możliwości finansowych lub dostępności taboru – umożliwia stopniowe zagęszczanie siatki połączeń według jednolitego wzorca – mówi wiceminister infrastruktury Piotr Malepszak. 

Przedmiotem konsultacji publicznych jest oferta przewozowa, w tym m.in. częstotliwość kursowania pociągów, ich relacje, a także zasady wyznaczania stacji, na których będą się zatrzymywały.  

Uwagi i opinie można zgłaszać za pomocą formularza internetowego na stronie www.hrj.gov.pl do 13 października 2024 r. Wnioski zebrane w tym procesie zostaną przeanalizowane i opublikowane w formie raportu podsumowującego. To czwarta ścieżka szeroko zakrojonego procesu konsultacji, który obejmuje również uzgodnienia z przewoźnikami kolejowymi, organizatorami transportu z kraju i zagranicy oraz ministerstwami transportu krajów ościennych.   

– Wyniki rozpoczynających się konsultacji publicznych Horyzontalnego Rozkładu Jazdy stanowić będą istotny wkład w rozwój transportu kolejowego w Polsce. Chcemy, aby HRJ był narzędziem dostosowanym do rzeczywistych potrzeb pasażerów, dlatego zachęcamy wszystkich obywateli, organizacje społeczne i branżowe oraz jednostki samorządu terytorialnego do aktywnego udziału w procesie konsultacyjnym. Zgłoszone uwagi i sugestie będą miały wpływ na kształt przyszłych rozkładów jazdy i całej docelowej oferty przewozowej – powiedział Piotr Rachwalski, wiceprezes Zarządu Centralnego Portu Komunikacyjnego. 

Obecnie konsultowany jest horyzont 2035, jako najbardziej reprezentatywny okres, dla którego założenia infrastrukturalne są ustabilizowane, a realizacja kluczowej inwestycji, jaką jest linia Kolei Dużych Prędkości (KDP) „Y” – potwierdzona. Wszystkie założenia dotyczące HRJ na ten rok zostały zebrane w materiale konsultacyjnym, w którym dla każdej linii komunikacyjnej szczegółowo opisane zostały m.in. funkcje linii, zakładana częstotliwość, założenia koordynacyjne i podstawowe mierniki eksploatacyjne. 

Wnioski z czterech ścieżek konsultacji zostaną zebrane w raportach podsumowujących i uwzględnione w ofercie przewozowej i wstępnym rozkładzie jazdy. Będą też przedmiotem kolejnych etapów konsultacji publicznych dotyczących rozporządzenia ministra właściwego ds. transportu w sprawie planu transportowego. 

Docelowo część połączeń dalekobieżnych w ramach HRJ będzie realizowana przez przewoźników na zasadach komercyjnych, w tym w standardzie KDP. Układ tych połączeń jest projektowany na podstawie szczegółowych analiz, jednak ostateczna decyzja o ich uruchamianiu będzie należała do przewoźników. Oznacza to, że trasa, schemat postojów i przyjęta prędkość maksymalna mogą być odmienne od tych, zakładanych w obecnej wersji HRJ. 

Projekt Horyzontalnego Rozkłady Jazdy opracowywany jest z myślą o długoterminowej perspektywie, obejmując lata 2031-2040, z możliwością dalszego rozwoju. Na bazie HRJ dla 2035 roku powstaną wersje na kolejne lata, uwzględniające zmiany w infrastrukturze kolejowej, możliwości organizacyjne rynku i finansowe państwa tak, aby stworzyć w Polsce nowoczesny i zrównoważony system transportu kolejowego, dostosowany do potrzeb pasażerów.

Projekt HRJ realizowany jest wspólnie przez Ministerstwo Infrastruktury (odpowiedzialne m.in. za segment przewozów dotowanych oraz ramy funkcjonowania rynku kolejowego w Polsce), PKP Polskie Linie Kolejowe, zarządcę infrastruktury kolejowej w Polsce (odpowiedzialnego za alokację przepustowości i umowy ramowe z przewoźnikami), spółkę CPK (odpowiedzialną za koordynację prac merytorycznych nad HRJ i budowę nowych linii dużych prędkości w Polsce), Centrum Unijnych Projektów Transportowych  (odpowiedzialne za wsparcie merytoryczne projektu) przy współpracy z Urzędem Transportu Kolejowego (dbającym o to, aby proces przygotowania HRJ nie dyskryminował żadnego zainteresowanego podmiotu).

 

Celem jest wypracowanie siatki połączeń przyjaznej dla pasażera, opartej na prognozach ruchu osób, analizach przepustowości infrastruktury kolejowej i skonsultowanej ze społeczeństwem, organizatorami transportu, potencjalnymi przewoźnikami i branżą transportową.  Będzie ona podstawą dla opracowania nowego planu transportowego ministra właściwego ds. transportu dla przewozów międzywojewódzkich i międzynarodowych na okres od grudnia 2030 r. do grudnia 2040 r. W związku z wygaśnięciem obecnie obowiązującej umowy ramowej na świadczenie usług publicznych w międzywojewódzkim i międzynarodowym transporcie kolejowym między Ministerstwem Infrastruktury a PKP Intercity S.A., zgodnie z zasadami IV pakietu kolejowego (unijne regulacje dot. organizacji rynku przewozów pasażerskich) od grudnia 2030 r. wchodzi obowiązek przetargowego wyboru operatora świadczącego przewozy dalekobieżne o charakterze służby publicznej. Oprócz tego zachodzi potrzeba zwymiarowania potrzebnej przepustowości linii kolejowych także dla przewozów komercyjnych, tj. wykonywanych przez przewoźników bez dotacji ze strony państwa. 

 

Mapa w dobrej rozdzielczości oraz opis siatki połączeń dla RJ 2034/2035 znajduje się w zakładce Horyzont 2035

Jest to dobra okazja do uporządkowania kwestii związanych z ofertą przewozową i rozkładem jazdy. Dlatego w ramach Horyzontalnego Rozkładu Jazdy planowane jest wdrożenie cyklicznej i zintegrowanej siatki połączeń w ruchu dalekobieżnym, która będzie odpowiednio skoordynowana wewnętrznie oraz z połączeniami regionalnymi. Tak złożony proces wdrożeniowy nie może być realizowany w oderwaniu od otoczenia społecznego i rynkowego. Dlatego rozpoczynają się szerokie konsultacje mające na celu wypracowanie rozwiązań odpowiadających pasażerom i możliwych do realizacji przez branżę kolejową.

Zapraszamy do zapoznania się z treścią niniejszej strony. W zakładce IDEA przybliżane uwarunkowania jakie stoją za Projektem Horyzontalnego Rozkładu Jazdy. Dla niecierpliwych jest zakładka W SKRÓCIE O HRJ, gdzie w zwięzły sposób opisano najważniejsze założenia Projektu. W sekcji METODYKA opisano od strony merytorycznej i narzędziowej sposób pracy nad kształtowaniem oferty przewozowej i rozkładu jazdy. Wreszcie w części PRODUKTY I RAPORTY zamieszczono opis jednego z dziesięciu horyzontów rozkładu jazdy, tj. 2034/2035 zawierający opis siatki połączeń, założeń dla postojów handlowych i analizę dostępności transportowej. W zakładce HARMONOGRAM I KONSULTACJE opisano ramy czasowe Projektu oraz plan na konsultacje.

Trwa rejestracja na konsultacje z przewoźnikami, do udziału w których zaproszeni są obecni i potencjalni przewoźnicy kolejowi. Aby wziąć udział w procesie konsultacyjnym należy zarejestrować się do 31 sierpnia 2024 r. Szczegóły znajdują się na osobnej stronie. Rozpoczynają się też konsultacje instytucjonalne z organizatorami transportu na szczeblu wojewódzkim i aglomeracyjnym oraz z ościennymi krajami w zakresie połączeń międzynarodowych. Ponadto planowane są konsultacje publiczne z udziałem społeczeństwa oraz organizacji eksperckich, branżowych i naukowo technicznych, których terminy zostaną podane wkrótce do wiadomości.

 

Wdrożenie HRJ w Polsce od grudnia 2030 r., a w perspektywie połowy lat 30. uruchomienie przewozów na liniach dużych prędkości będzie okazją do pozyskania nowych przewoźników dalekobieżnych na polski rynek.

Ważne jest, aby dywersyfikować liczbę operatorów (przewoźników) w przewozach pasażerskich na kolei. W zakresie połączeń o charakterze użyteczności publicznej (tzw. PSO – public service obligation) stwarza to możliwość przełamania monopolu dominującego operatora, będącego zwykle tzw. przewoźnikiem narodowym. Podstawową korzyścią jest obniżenie kosztu jednostkowego wykonywania przewozów, co dzieje się w wyniku wzajemnej konkurencji o rynek. Umożliwia to zamówienie większej liczby pociągów (pracy eksploatacyjnej) za te same pieniądze oraz prowadzi do poprawy standardu świadczonych usług. Korzyści widoczne są także w przewozach komercyjnych, które odbywają się bez dopłaty ze strony państwa. Przykłady zagraniczne z Czech, Włoch czy Hiszpanii pokazują, że kilku przewoźników walczących o pasażera na tym samym korytarzu skutkuje zwiększeniem oferty (pociągi kursują częściej, niż gdyby funkcjonował jeden przewoźnik), spadają ceny biletów i rośnie jakość świadczonych usług. Zarówno w przypadku przewozów PSO jak i komercyjnych wielkość rynku rośnie – uruchamianych jest więcej pociągów (wyższa praca eksploatacyjna). Okazuje się, że dotychczasowy tzw. „zasiedziały” przewoźnik narodowy traci relatywnie niewiele udziału w rynku, a jednocześnie poprawia swoją efektywność w wyniku konkurencji na rynku.

Dlatego w ramach Projektu prowadzone są zabiegi zachęcające operatorów kolejowych do zainteresowania się perspektywami rozwoju kolei w Polsce. Działania te muszą być proaktywne – dlatego Ministerstwo Infrastruktury, CPK oraz PLK S.A. w dniach 25-26 czerwca 2024 r. wzięły udział w World Passenger Festiwal, będącym jednym z ważniejszych wydarzeń branży przewozów pasażerskich, na którym pojawia się wiele istotnych podmiotów. W ramach wydarzenia przedstawiciele HRJ wygłosili prezentację „Horizontal Timetable: integrated clockface timetable as a key measure to liberalize the long distance railway market in Poland” (dostępna pod linkiem). Przedstawiono perspektywy rozwoju rynku przewozów w Polsce, założenia Projektu HRJ oraz szczegóły procesu konsultacyjnego z potencjalnymi przewoźnikami.

Wspólny udział w wydarzeniu Ministerstwa Infrastruktury, CPK oraz PLK S.A. miał na celu przekazanie zainteresowanym mocnego sygnału, że Polska poważnie traktuje swoje zobowiązania dotyczące wdrożenia IV pakietu kolejowego w segmencie przewozów dalekobieżnych od grudnia 2030 i dostrzega korzyści płynące z liberalizacji rynku. Ponadto prowadzono rozmowy z przedstawicielami przewoźników i reprezentujących ich organizacji, zachęcając do udziału w konsultacjach.

Obecni i potencjalni przewoźnicy chcący wziąć udział w konsultacjach proszeni są o zarejestrowanie się do 31 sierpnia 2024 r. poprzez wypełnienie formularza zgłoszeniowego. Szczegóły znajdują się w zakładce Konsultacje z Potencjalnymi Przewoźnikami.